ویژگی های آزمایشگاه ایمن و استاندارد
12
جولای

ویژگی های آزمایشگاه ایمن و استاندارد

بررسی ویژگی های آزمایشگاه ایمن و استاندارد و رعایت کلیه نکات ایمنی در یک آزمایشگاه در جهت حفاظت سلامت و ایمنی پرسنل و کاربرانی که از آزمایشگاه استفاده می کنند به ویژه در آزمایشگاه هایی که در مدارس راه اندازی می شود اهمیت ویژه ای دارد. یکی از مکان های مهم در هر مدرسه و دانشگاه , آزمایشگاه ها می باشند. آزمایشگاه محلی برای انجام آزمایش های مختلف است و بسته به نوع آزمایشگاه فعالیت های متفاوتی در آن می توان انجام داد برای مثال فعالیت های مرتبط با آزمایشگاه شیمی با فعالیت های انجام شده در آزمایشگاه فیزیک متفاوت است و از این رو به تجهیزات و وسایل و روش های ایمنی متفاوتی نیاز دارد. اما تعدادی از مسائل وجود دارد که در هر آزمایشگاه صرف نظر از نوع آن برای رعایت نکات ایمنی باید انجام شود.

در این جا به بررسی این مسائل و ویژگی های آزمایشگاه ایمن و استاندارد می پردازیم.
برای راه اندازی آزمایشگاه باید در ابتدا به ساختار فیزیکی آن دقت کرد.

زیرا معمولا در مدارس و دانشگاه ها نیاز به انجام کار گروهی می باشد و طراحی سکوبندی آزمایشگاه و میزبندی آزمایشگاه باید به گونه ای باشد که شرایط انجام کارهای گروهی را فراهم نماید. همچنین تمامی ابزارها و تجهیزات پس از اتمام آزمایش به سادگی در جای خود قرار گیرند. توجه ویژه به فضا , دکوراسیون , کابینت بندی آزمایشگاه , مهندسی ساختمان و نیز طراحی سیستم سکوبندی آزمایشگاهی و میزهای کار آزمایشگاهی اهمیت بسیار زیادی در پیشبرد اهداف آزمایشگاه دارد.

فضایی که باید برای آزمایشگاه در نظر گرفته شود باید از هر نظر مناسب باشد. دیده می شود که در برخی مدارس انبارهای تاریک را برای آزمایشگاه در نظر می گیرند که این کاملا اشتباه است و می تواند خطرات جبران ناپذیری را به دنبال داشته باشد.
ویژگی های آزمایشگاه ایمن و استاندارد را در اینجا به صورت اجمالی بررسی می کنیم:

الف- فضای آزمايشگاه استاندارد

یک آزمایشگاه استاندارد و ایمن باید دارای فضای مناسبی باشد.
ابعاد فضا با توجه به تجهیزات آن مشخص می شود اما حداقل باید از ابعاد استاندارد و مشخصی پیروی نماید و فضاهای کوچکتر از حد استاندارد برای راه اندازی آزمایشگاه مناسب نمی باشد. ارتفاع سقف آزمایشگاه نیز حداقل باید بین سه تا سه و نیم متر باشد و کمتر از مقدار استاندارد نیست. یک آزمایشگاه ایمن باید حداقل دو درب ورودی و دو درب خروجی داشته باشد و محوطه درب ها باید به شعاع یک متر خالی بماند. محلی مناسب برای انبار مواد شیمیایی در آزمایشگاه باید نظر گرفته شود. جهت تابش نور باید به گونه ای باشد که نور از سمت چپ به تخته یا وایت برد بتابد. سکوها و میزهای کار کاربران آزمایشگاه در ردیف های پنج تایی قرار می گیرد که در وسط هر کدام از سینک آزمایشگاهی باید استفاده شود.

ابعاد میز بندی آزمایشگاه نیز باید از ابعاد استاندارد آن با توجه به کاربری آزمایشگاه انتخاب شود.
از ویژگی های آزمایشگاه ایمن و استاندارد این است که میزهای کار آزمایشگاهی باید از روکش های ضد اسید یا سنگ گرانیت تهیه شوند تا در صورت استفاده از مواد شیمیایی و اسیدی از بین نروند و ظاهر زیبای خود را نیز از دست ندهند.

همچنین محل مناسبی برای قرار دادن تاسیسات مختلف در میزبندی آزمایشگاهی باید در نظر گرفته شود که شامل:

  • شیر آب
  • پریز برق
  • گاز شهری

و … باشد. زیر این میز ها باید خالی باشد تا در صورت لزوم افراد بتوانند روی چهارپایه نشسته و بدون فشار وارد شدن به مهره های کمر و گردن شان به راحتی کار کنند. زیرا به مرور زمان امکان:

  • خستگی زودرس
  • آرتروز
  • خمیدگی ستون فقرات

و … در کاربران به وجود می آید.

ویژگی های آزمایشگاه ایمن و استاندارد

ارتفاع پنجره ها از کف آزمایشگاه باید حداقل 100 سانتی متر یا بیشتر باشد. همچنین سطح کل پنجره ها نیز نباید از یک پنجم کف آزمایشگاه کمتر باشد. نورپردازی آزمایشگاه از ویژگی های آزمایشگاه ایمن و استاندارد است که باید به خوبی به آن توجه شود. روشنایی و نور از مهمترین اصول و ویژگی های آزمایشگاه ایمن و استاندارد می باشد. برای تامین نور مورد نیاز از نورهای مصنوعی مثل لامپ های مهتابی استفاده می شود. مقدار و میزان نور مصنوعی مورد استفاده باید به صورت استاندارد انتخاب شود و استفاده از نور طبیعی نیز مزیت های بسیاری دارد که استفاده از نور مصنوعی و مصرف انرژی را کاهش می دهد و باعث می شود فضای آزمایشگاه کمتر گرم شود.

دما در فضای آزمایشگاه از دیگر ویژگی های آزمایشگاه ایمن و استاندارد است. دمای هوا در چنین محیط هایی معمولا 25 درجه سانتی گراد است و رطوبت هوا نیز 65 درصد می باشد البته این مسئله در آزمایشگاه های مختلف می تواند متفاوت باشد و بسته به نوع کاربری آزمایشگاه ممکن است نیاز به دما یا رطوبت خاصی باشد. کف آزمایشگاه باید از متریالی انتخاب شود که به سادگی تمیز و نظافت شود و کف آن حتما باید کفشوی داشته باشد.

در قسمتی از آزمایشگاه که از سینک آزمایشگاهی استفاده می شود می توان از صفحه های محافظ و مصالح غیر قابل نفوذ مثل پلاستیک های سخت یا گلازال استفاده کرد. پریزها باید دارای اتصال به زمین باشند و نصب فیوز ایمنی در شبکه توزیع برق آزمایشگاه از مهم ترین ویژگی های آزمایشگاه ایمن و استاندارد می باشد. میز کار آزمایشگاهی نیز باید مجهز به لوله های تاسیسات شامل انواع شیرآلات آزمایشگاهی اعم از آب , گاز , بخار در صورت نیاز و پریزهای برق باشد. لوله های فاضلاب در آزمایشگاه ایمن باید ضد اسید و ضد چربی باشد و از متریال ضد زنگ انتخاب شوند. رنگ سقف و دیوارها و پوشش داخلی فضای آزمایشگاه می تواند از رنگ های روشن مثل سفید , آبی کم رنگ , کرم روشن , سبز بسیار کمرنگ یا بژ مات انتخاب شود.

ب- ظرفيت مناسب از ویژگی های آزمایشگاه ایمن و استاندارد

از دیگر ویژگی های آزمایشگاه ایمن و استاندارد ظرفیت و گنجایش مناسب آن است که فضای اصلی یک آزمایشگاه در ابتدا با توجه به امکانات و شرایط مورد نیاز برای انجام فعالیت های مختلف آزمایشگاهی سنجیده می شود و معمولا بین 18 تا 20 نفر توصیه می شود. زیاد بودن تعداد پرسنل در آزمایشگاه کنترل آن را مشکل تر می کند و ممکن است انجام فعالیت های آزمایشگاهی مورد نظر به سختی صورت گیرد و فرصت انجام درست کارها برای کاربران فراهم نشود. این کار همچنین از بی نظمی و شلوغی زیاد نیز جلوگیری می کند. در صورتی که قصد داشته باشید یک آزمایشگاه بزرگ و مجهز برای حداقل 30 تا 40 نفر کاربر را فراهم کنید باید بدانید که به تجهیزات و بودجه بسیار بیشتری نیاز خواهید داشت.

پس برای راه اندازی آزمایشگاه با ظرفیت دلخواه باید به:
نوع فعالیت
فضای آزمایشگاه
و میزان بودجه و هزینه راه اندازی آزمایشگاه
دقت نمایید.

پ- امكانات و ویژگی های آزمایشگاه ایمن و استاندارد

از دیگر ویژگی های آزمایشگاه ایمن و استاندارد امکانات آن است.
برای قرار دادن وسایل کار و تجهیزات آزمایشگاهی نیاز به قفسه بندی و کابینت آزمایشگاهی می باشد
تا بتوان به صورت منظم و ایمن و وسایل کار را قرار داد.

از مهمترین نیازهای یک آزمایشگاه استاندارد تجهیزات و امکانات آن است که می توان به:
کمد نگهداری مواد شیمیایی , کمد آزمایشگاهی برای متریال های مختلف و انواع قفسه های آزمایشگاهی
کمد ضد اشتعال و قفسه های قفل دار برای نگهداری از مواد خطرناک , سمی و اشتعال زا
کپسول آتش نشانی , سطل شن
شیرآلات آزمایشگاهی , دوش و چشم شوی آزمایشگاهی
جعبه کمک های اولیه
قفسه و فایل برای نگهداری از کتاب ها , گزارشات , جداول و مدل ها
فایل مخصوص برای نگهداری وسایل ایمنی شامل دستکش , عینک و …
کمد نگهداری لباس و روپوش های آزمایشگاه و وسایل شخصی پرسنل
هود آزمایشگاه و فن آزمایشگاهی برای تهویه هوا و خروج دود و بخارهای سمی ناشی از فعالیت های مختلف
میز توزین برای انجام فعالیت های بسیار دقیق