دوش و چشم شوی اضطراری و لزوم استفاده از آن

زمانی‌که مواد شیمایی مستقیما با بدن و صورت افراد در تماس قرار گرفته و یا دورن چشم فرد پاشیده شده باشد از تجهیزاتی نظیر دوش و چشم شوی اضطراری استفاده می‌شود. این تجهیزات شامل دوش‌ها و چشم شوی‌های ایمنی هستند که با پاشیدن آب فراوان موجب رقیق‌سازی و شستشوی مواد شیمایی از چشم و بدن فرد می‌گردد.در ادامه با انواع دوش و چشم شوی اضطراری آشنا خواهیم شد.

موارد کاربرد دوش و چشم شوی اضطراری

در صورت بروز حوادث ناگهانی و پاشش مواد شیمیایی استفاده از دوش و چشم شوی از اثرات منفی این مواد می‌کاهد و تا حدی از آسیب دیدن جلوگیری می‌کند. علاوه براین در مراکز پژوهشی که احتمال پاشیدن مواد خطرناک و پرضرر به سمت چشم افراد وجود دارد، استفاده از چشم شوی برای محافظت از پرسنل ضروری است.  متاسفانه با وجود دستورالعمل‌های ایمنی در نظر گرفته‌ شده در آزمایشگاه و کنترل‌های مهندسی، همچنان شاهد بروز حوادث تصادفی و پیش‌بینی نشده در هنگام کار با مواد شیمیایی هستیم. از این رو استفاده از برخی تجهیزات حفاظت فردی نظیر

  • چشم شوی و دوش اضطراری ایمنی
  • انواع دستکش، شیلدها و نقاب‌های صورت و تجهیزات حفاظت فردی ایمنی
  • سایر تجهیزات ایمنی مثل هود شیمیایی و فن آزمایشگاهی

بسیار ضروری‌می باشد و هرگونه تاخیر در استفاده از این تجهیزات و عدم دسترسی به منابع آب فراوان و بهداشتی موجب بروز آسیب‌های غیر قابل جبران و جدی روی سلامت پرسنل می‌گردد. پاشش مواد شیمایی خطرناک بویژه مواد خورنده اسیدی و بازی به درون چشم به حدی صدمه زننده می‌باشد که صدم ثانیه زمان ارزش داشته و باید منابع آبی فراوان در دسترس و نزدیک به محل آزمایشات افراد نصب گردد.

مشخصات تجهیزات حفاظت فردی نظیر چشم شوی و دوش اضطراری

  • این تجهیزات دارای ظرفیت آب برابر با ۲۰ لیتر در دقیقه و فشار آب ۱۵ پوند بر اینچ مربع می‌باشند.
  • ظرفیت آب دوش و چشم شوی اضطراری توسط یک لوله به قطر ۱اینچ و طول ۴۵۰mm تامین می‌شود.
  • چشم شوی مدل ایستاده از دو اهرم متصل به زنجیر دستی و پدال پایی استفاده می‌کند.
  • دوش اضطراری با زنجیر دستی کار می‌کند و با کشیدن زنجیر، آب تمام بدن فرد را فرا می‌گیرد.
  • چشم شوی‌های متصل به دوش اضطراری دارای دو نازل آبپاش مجهز به حفاظ چشمی لاستیکی می‌باشند و در ظرف سرریز آب قرار گرفته‌اند. در این دستگاه چشم شوی به دو صورت اهرم دستی و پدال پایی دستی قابل استفاده می‌باشد.
  •  سیستم دوش و چشم شوی اضطراری باید به جریان آب سرد با حرارت تقریبی ۸ تا ۲۰ درجه سانتی گراد متصل گردد.

لزوم استفاده از چشم شوی و دوش‌های اضطراری

تجهیزات ایمنی نظیر دوش و چشم شوی ایمنی، هود آزمایشگاهی، فن آزمایشگاهی و تجهیزاتی همچون سکوبندی آزمایشگاهی یا کابینت آزمایشگاهی که برای راحتی کار افراد طراحی شده‌اند ،دارای اهمیت ویژه‌ای در محیط‌های آزمایشگاهی می‌باشند به گونه‌ای که یک مرکز تحقیقاتی ابتدا باید از نظر ایمنی به درجه استانداردی رسیده و سپس مجوز شروع کار دریافت نماید. در ادامه به بررسی لزوم استفاده از دوش و چشم شوی اضطراری می پردازیم:

  • در مراکز تحقیقاتی که بدن کارکنان در تماس با مواد شیمایی قرار دارد استفاده از چشم شوی و دوش‌های ایمنی ضروری می‌باشد زیرا در زمان پاشش مستقیم مواد شیمایی با بدن و چشم، استفاده از آب فراوان در سریع‌ترین زمان اثرات زیان‌بار این مواد بر بدن و چشم را کاهش می‌دهد.
  • این تجهیزات ایمنی باید در فاصله 15 تا 30 متری از محل‌های پر خطر نصب گردد.
  • طبق استانداردها زمان دسترسی به چشم شوی و دوش ایمنی نباید بیشتر از 10 ثانیه باشد. همچنین این فاصله زمانی با توجه به اثرات مواد شیمیایی ممکن است کمتر هم باشد.
  • در مراکز تحقیقاتی که بخارات اسیدی به صورت میست ایجاد می‌شود، دوش و چشم شوی آزمایشگاهی کاربرد دارد. همچنین در مشاغلی نظیر آبکاری، باطری‌سازی، صنایع دارویی، نیروگاه‌ها، آزمایشگاه‌های کنترل کیفیت و صنایع آرایشی و بهداشتی نیز از چشم شوی و دوش اضطراری استفاده می‌شود.

مدت زمان شستشو با چشم شوی و دوش آزمایشگاهی

برای استفاده از این تجهیزات ایمنی باید از مقدار زیادی سیال تمیز همچون آب بهداشتی، با فشار کم، برای مدت 15 دقیقه استفاده شود. در صورتیکه خصوصیات مواد شیمیایی شناخته شده باشد، مدت زمان شستشو توسط این دوش و چشم شوی‌ها  می‌تواند متفاوت باشد. این زمان به نوع ماده شیمیایی بستگی دارد:

شستشوی مواد ملایم شیمیایی : حداقل بمدت 5 دقیقه
شستشوی مواد متوسط تا شدید شیمیایی : حداقل بمدت 20 دقیقه
شستشوی مواد خورنده‌ای که خاصیت نفوذ پذیری ندارند : حداقل بمدت 20 دقیقه
شستشوی مواد خورنده که نافذ می‌باشند :حداقل بمدت 60 دقیقه

بهترین موقعیت مکانی جهت نصب دوش و چشم شوی اضطراری

تجهیزات ایمنی باید تا جای ممکن نزدیک به محل‌هایی که احتمال بروز خطر وجود دارد، نصب گردند. همچنین بین محل کار افراد و محل نصب این تجهیزات مانعی وجود نداشته باشد. به این معنی که برای رسیدن افراد به این تجهیزات اضطراری نباید از میان موانع مختلف اعم از دستگاه‌ها و ماشین آلات عبور کنند. همچنین باید در محلی نصب گردند که به راحتی قابل مشاهده باشند و به اصطلاح در دید باشند.

علاوه بر این لازم است دوش و چشم شوی اضطراری نزدیک راه‌های خروج اضطراری نصب گردند تا در هنگام بروز حادثه، گروه نجات به راحتی به فرد حادثه دیده دسترسی داشته باشد. در صورتی که دوش و چشم شوی ایمنی در بیرون از محیط کار نصب شده باشد باید از یخ زدگی این تجهیزات جلوگیری کرد.

همچنین توصیه می‌کنیم با استفاده از یک تابلوی مناسب محل نصب دوش و چشم شوی اضطراری مشخص شود.

انواع مدل‌های دوش و چشم شوی‌ آزمایشگاهی

دوش و چشم شوی اضطراری دارای طراحی‌ها و مدل‌های مختلفی می‌باشد که هر یک کاربرد مخصوص به خود را داشته و به صورت رومیزی و ایستاده قابل استفاده می‌باشند. این تجهیزات عموما از متریال ضد اسید و مقاوم در برابر مواد شیمایی و خورنده ساخته می‌شوند. انواع مدل‌ها این دوش و چشم شوی ایمنی شامل موارد زیر می‌باشد:

چشم شوی دیواری گالوانیزه
چشم شوی دیواری استیل
چشم شوی اضطراری ایستاده تک پداله
چشم شوی اضطراری ایستاده دو پداله
دوش اضطراری دیواری
دوش و چشم شوی دیواری
دوش و چشم شوی تکپداله
دوش وچشم شوی دو پداله
چشم شوی ایستاده استیل
چشم شوی  دوبل رومیزی