نکات ایمنی در آزمایشگاه هنگام کار با تجهیزات مختلف و مواد شیمیایی

برای حفظ امنیت و سلامت کارکنان رعایت نکات ایمنی در آزمایشگاه امری ضروری و مهم می‌باشد. گرچه رعایت نکات ایمنی به تنهایی تضمین کننده سلامت پرسنل و محیط آزمایشگاه نمی‌باشد اما به میزان زیادی از احتمال بروز خطرات و حوادث ناگوار می‌کاهد. در مراکز تحقیقاتی و پژوهشی همیشه خطرات غیر قابل پیش‌بینی وجود دارد که ممکن است در طول فعالیت‌ها و آزمایشات مختلف رخ دهد. اما با آموزش صحیح پرسنل و هوشیاری و دقت در انجام آزمایشات می‌توان به میزان زیادی بروز خطرات پیش‌بینی نشده را کاهش داد.

عموما حوادثی که در مراکز تحقیقاتی و آزمایشگاه‌ها رخ می‌دهد به دلیل بی‌توجهی به نکات ایمنی و عدم رعایت آنها می‌باشد. لازم است کارکنان پیش از ورود به آزمایشگاه از خطراتی که ممکن است در چنین فضایی برای آنها رخ دهد آگاهی کافی داشته باشند. برای نمونه با مواد شیمیایی آشنایی کامل داشته باشند و آموزش کامل در ارتباط با نحوه نگهداری و استفاده از این مواد را دیده باشند. علاوه بر این پرسنل باید بدانند در صورت بروز حادثه و خارج شدن آزمایشگاه از کنترل چه اقداماتی لازم است انجام دهند. از این رو آشنا بودن با تجهیزات آزمایشگاه، نحوه استفاده صحیح از آنها و رعایت نکات ایمنی در آزمایشگاه بسیار حائز اهمیت می‌باشد.

نکات ایمنی در آزمایشگاه هنگام کار با مواد شیمیایی

بهترین راه حل برای جلوگیری از رخ دادن حوادث در مراکز تحقیقاتی و پژوهشی آشنایی با خطرات موجود و خطرات احتمالی می‌باشد. در طول انجام هر آزمایش و هر فعالیت صرف نظر از اینکه آزمایش پیش از این برای چند بار تکرار شده است، همیشه خطر وجود دارد. از رو لازم است پیش از آغاز آزمایشات تمامی خطرات هر آزمایش شناخته شده و کلیه نکات ایمنی لازم برای انجام این آزمایش در نظر گرفته شود. نکته مهم این است که باید تمام مواد شیمیایی موجود در محیط آزمایشگاه خطرناک قلمداد شوند مگر آنکه از بی‌خطر بودن ماده‌ای اطمینان کامل داشته باشید. پس می‌توان گفت حفظ سلامت و ایمنی پرسنل و کارکنان تنها با رعایت نکات ایمنی در آزمایشگاه در زمان  استفاده از مواد شیمیایی گوناگون امکان‌پذیر خواهد بود.

لازم است تمامی تجهیزات آزمایشگاهی مورد استفاده در مراکز پژوهشی ضد اسید بوده و در برابر مواد شیمایی مقاوم باشند چراکه در آمایشگاه‌های مختلف عموما با مواد شیمایی اسیدی و خورنده کار می‌کنند. برای نمونه از متریال ضد اسید در سیستم سکوبندی آزمایشگاه یا کابینت بندی آزمایشگاه استفاده می‌شود. همچنین به دلیل شستشوی مواد اسیدی و شیمایی در سینک آزمایشگاهی، باید این سینک‌ها نیز به صورت سینک ضد اسید باشند. به این ترتیب نظافت و تمیز کردن تجهیزات آغشته به مواد شیمایی و آلودگی‌ها به سادگی انجام شده و سینک نیز به سادگی قابل شستشو و تمیز شدن خواهد بود. در مراکز پزوهشی باید مواد شیمایی پر خطر در مکان‌های مخصوصی نظیر کمد نگهداری مواد شیمایی، نگهداری شوند.

لازم به ذکر است در آزمایشگاه‌ها تنها افراد مجاز باید اجازه دسترسی و استفاده از مواد پر خطر را داشته باشند. زیرا این افراد آشنایی کامل با خطرات احتمالی دارند و نحوه کاربرد این مواد را بهتر می‌دانند.

تجهیزات پوشیدنی برای رعایت نکات ایمنی در آزمایشگاه

تجهیزات لازم برای انجام آزمایشات جهت حفظ ایمنبی پرسنل به شرح زیر می‌باشد:

1.لباس آزمایشگاه

اولین و مهم‌ترین نکات ایمنی در مراکز تحقیقاتی این است که کارکنان در چنین فضاهایی از روپوش سفید، لباس ایمنی و لباس کار مناسب استفاده کنند و استفاده از این روپوش برای رعایت نکات ایمنی در هر آزمایشگاهی الزامی می‌باشد. لباس کار شامل تجهیزات گوناگونی می‎باشد که با توجه به نوع کاربری آزمایشگاه و فعالیت‌هایی که انجام می‌شود متفاوت خواهد بود.

2.عینک

در هر شرایطی باید از عینک‌های مخصوص استفاده شود، زیرا همیشه احتمال پاشیدن مایعات و مواد شیمایی در چشم کاربر وجود دارد.

3.عدم استفاده از لنز در آزمایشگاه

شاید تصور کنید با وجود استفاده از عینک دیگر استفاده از لنز در محیط آزمایشگاه ممانعتی ندارد، اما باید خاطر نشان کرد عینک‌ها تنها از پاشیدن مایعات به درون چشم جلوگیری می‌کنند و قادر به محافظت از چشم در برابر بخارات مضر ناشی از مواد سمی نمی‌باشند. این بخارات می‌توانند رطوبت چشم را جذب کنند و برای خروج لنز از چشم مجبور به عمل جراحی باشید.

4. استفاده از کفش بسته و مقاوم

کفش‌های مورد استفاده پرسنل باید بسته بوده و مقاومت کافی در برابر مواد شیمایی داشته باشد تا در صورت ریختن مواد شیمایی روی پا، صدمه‌ای به پوست پای افراد وارد نشود. همچنین در محیط‌های آزمایشگاهی استفاده از کفش پاشنه بلند، صندل یا دمپایی ممنوع می‌باشد.

5.استفاده از دامن و شلوارک ممنوع

در محیط آزمایشگاه پوشیدن دامن و شلوارک اکیدا ممنوع می‌باشد. زیرا تماس احتمالی مواد شیمایی با پوست بدن بسیار خطرناک بوده و موجب سوختگی و جراحت می‌شود.

6.در محیط آزمایشگاه از جواهرات، انگشتر، ساعت و …. استفاده نکنید.

جواهرات، ساعت و … بخارات سمی را جذب می‌کنند و موجب بروز خارش و التهاب در پوست خواهند شد.

7.لباس گشاد و آویزان نپوشید

برای رعایت نکات ایمنی دئر آزمایشگاه لازم است از پوشیدن لباس گشاد و آویزان خودداری کنید زیرا ممکن است حین کار گوشه لباس با حرارت و چراغ بونزن برخورد کرده و آتش بگیرد و موجب سوختگی گردد.

8.پوشاندن موها حین کار

حین انجام آزمایشات موهای خود را با روسری یا کلاه مخصوص بپوشانید و در صورتی که موی بلند دارید حتما آنها را جمع کرده و از باز گذاشتن خودداری نمایید.

9. حین انجام آزمایشگاه به موسیقی و رادیو گوش ندهید

زمان گوش دادن به موسیقی ممکن است حواس کاربر پرت شده و موجب غفلت پرسنل حین انجام آزمایشات شده و به خوبی قادر به شنیدن توضیحات مسئول آزمایشگاه نخواهند بود.

تجهیزات ایمنی و رعایت نکات ایمنی در آزمایشگاه

تجهیزات ایمنی که باید در هر آزمایشگاهی برای حفظ ایمنی و سلامت پرسنل موجود باشد شامل:

  • کپسول آتش نشانی
  • محلول های شست و شوی چشمی
  • دوش و چشم شوی اضطراری
  • پتو مخصوص خاموش کردن آتش

و سایر مواد مورد نیاز برای رعایت نکات ایمنی در آزمایشگاه می‌باشد.

آشنا بودن پرسنل با نحوه مواجه با خطر و استفاده از تجهیزات ایمنی از دیگر موارد ایمنی است. پرسنل باید محل قرار گرفتن وسایل ایمنی را بدانند و با نحوه کار آنها آشنا باشند تا در صورت بروز حادثه از آن استفاده کنند. از چشم شوی اضطراری می‌توانند در صورت پاشیدن مواد در چشم استفاده کنند. نوع شیرآلات آب، گاز، خلاء و … مشخص باشد و در زمان آتش سوزی از وسایل اطفاء حریق مناسب استفاده شود. کپوسل‌های گاز باید در کمد ضد اشتعال نگهداری شوند.

سیستم سکوبندی و میزبندی آزمایشگاه علاوه بر ضد اسید بودن باید در برابر حرارت نیز مقاوم باشند و از مواد ضد حرارت ساخته شده باشند. هر وسیله باید در جای مخصوص نگهداری شود و نظم آزمایشگاه حفظ گردد و تجهیزات پر خطر در صورت لزوم تنها در دسترس افراد قرار گیرد.

نصب هود و رعایت نکات ایمنی در آزمایشگاه

نصب هود آزمایشگاهی یکی از مهمترین اقدامات و نکات ایمنی در آزمایشگاه بشمار می‌رود، زیرا می تواند بخارات ناشی از مواد شیمیایی خطرناک را جذب کرده و به خارج از فضای تحقیقاتی منتقل نماید. در صورت انجام فعالیت‌هایی که در حین آن بخارات بد بو، اسیدی، خورنده و سمی متصاعد می‌شود لازم است از مدل هود آزمایشگاهی مناسب برای رعایت نکات ایمنی در آزمایشگاه استفاده شود. مهمترین هودهای مورد استفاده در محیط‌های تحقیقایت شامل

  • هود میکروبی یا هود لامینار
  • هود بازویی
  • هود کانوپی
  • فیوم هود

می‌باشد. با توجه به نوع کاربری آزمایشگاه هود مناسب انتخاب می‌شود.

نکات ایمنی در آزمایشگاه هنگام ریختن مواد شیمیایی

در صورتی که هنگام کار، مواد شیمیایی روی زمین بریزند سریعا باید برای تمیز کردن آنها اقدام نمایید. زیرا این مواد خطرناک هستند و امکان دارد موجب مسمومیت، سوختگی یا حتی مرگ شوند. در چنین شرایطی اقدامات زیر را انجام دهید:

1.به مسئول آزمایشگاه اطلاع دهید تا به شما در رفع مشکل پیش آمده کمک کند.

2.در صورت ریختن مواد روی لباس‌تان، آنها را با احتیاط پاک نموده و بخشی از پوستتان که در تماس با مواد شیمایی قرار گرفته است را با مقدار زیادی آب بشویید. همچنین می‌توانید در صورت نیاز از دوش اضطراری استفاده کرده و با دقت کل بدنتان را بشویید.

3.در صورتی که مقدار موادی که در تماس با لباس شما قرار گرفته‌اند زیاد است سریعا با لباس زیر دوش اضطراری بروید و همزمان با ریختن آب لباس‌تان را در آورید.

4.در صورت تماس مواد شیمایی با سطوح مثل میز و صندلی و … سریعا پاک کنید. برای پاک نمودن می‌توانید از سدیم بی کربنات و استیک اسید رقیق به عنوان خنثی کننده اسیدها و بازها استفاده کنید.

5. فلزات سنگین نظیر سرب بسیار خطرناک هستند و بدن قادر به دفع آنها نمی‌باشد پس در صورت ریختن این فلزات سریعا به مسئول آمایشگاه اطلاع دهید.

رعایت نکات ایمنی در آزمایشگاه برای سلامتی پرسنل و افرادی که در آزمایشگاه کار می‌کنند بسیار ضروری است و پیش از شروع کار باید نسبت به انجام و رعایت آنها اقدام نمود و سپس آغاز بکار کرد.
با نصب تجهیزات آزمایشگاهی مناسب می‌توانید به سادگی نکات ایمنی در آزمایشگاه را به کار ببندید و بهترین و امن‌ترین مکان برای پرسنل خود را فراهم نمایید.